شناسایی و رتبه بندی عوامل با تکنیک AHP

فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

روش AHP یکی از معروفترین فنون تصمیم گیری چند معیاره است که در سال 1970 توسط توماس ال ساعتی(Saaty) ابداع گردید. این روش هنگامی که عمل تصمیم گیری با چند گزینه رقیب و معیار تصمیم‌گیری روبروست می تواند مورد استفاده قرار گیرد. فرایند AHP ترکیب معیارهای کیفی همراه با معیارهای کمی را به طور همزمان امکانپذیر می سازد. اساس روش AHP بر مقایسه‌ی زوجی یا دو به‌دویی گزینه‌ها و معیارهای تصمیم گیری است(نیکمردان 1386). اساس این روش بر تحلیل مغز انسان بنا نهاده شده که توسط توماس ساعتی برای مسائل پیچیده و فازی پیشنهاد گردیده است (اصغرپور، 1387: 298). فرآیند تحلیل سلسله مراتبی یکی از جامع­ترین سیستم­های طراحی شده برای تصمیم­گیری با معیارهای چندگانه است زیرا این تکنیک امکان فرموله کردن مساله را به صورت سلسله مراتبی فرآهم می­کند و همچنین امکان در نظر گرفتن معیارهای مختلف کمی و کیفی را در مساله دارد و گزینه­های مختلف را در تصمیم­گیری دخالت داده و امکان تحلیل حساسیت روی معیارها و زیر معیارها را دارد (قدسی پور، 1384: 5). همچنین برای ارزیابی تعداد زیادی از معیارها و حل مسائل چند متغییره AHP به صورت گسترده بکار می­رود و به گروه تصمیم­گیرندگان اجازه می­دهد عضو هر گروهی که باشند از آزمون پذیری این مدل استفاده کرده، مسئله را به کمک آن حل کنند (Chang et al., 2008,140).

 کلیه مقایسه‌ها در فرآیند تحلیل سلسله مراتبی به صورت زوجی انجام می­گیرد، که در این مقایسه­ها تصمیم­گیرندگان از قضاوت‌های شفاهی استفاده خواهند کرد، به گونه­ای که اگر عنصر i با عنصر j   مقایسه شود، تصمیم گیرنده خواهد گفت که اهمیت i بر j  یکی از حالات جدول (1) است که توسط توماس ساعتی ارائه گردیده است.

بعد از تعیین اهمیت معیارها نسبت به یکدیگر نباید نرخ سازگاری سیستم ([1]CR) از 1/0 بیشتر باشد، که CR از تقسیم شاخص سازگاری ([2]CI) بر متوسط شاخص سازگاری (RI) محاسبه می­شود، یعنی  CR=CI/RI ، مقدار RI نیز توسط Saaty در سال 1991 برای ماتریس­های در ابعاد مختلف آماده شده است، مقدار CI نیز از رابطه (1) قابل محاسبه است.

                  رابطه (1)

که n تعداد معیارها و  بزرگ‌ترین مقدار ویژه است. اگر مقدار CR از 1/0 بیشتر شود باید در وزن‌ها تجدید نظر کرد (اصغرپور، 1387: 210و211).

 

جدول 1: مقادیر ترجیحات برای مقایسه‌های زوجی (saaty, 2008 )

مقدارعددی

ترجیحات (قضاوت شفاهی)

9

کاملا˝مرجح (Extremely Preferred)

7

مطلوبیت خیلی قوی (Very strongly  Preferred)

5

مطلوبیت قوی (strongly Preferred)

3

کمی مطلوب‌تر (Moderately Preferred)

1

مطلوبیت یکسان (Equally Preferred)

2 و 4 و 6 و 8

ترجیحات بین فواصل فوق

گام نخست در فرایند تحلیل سلسله مراتبی، ایجاد یک نمایش گرافیکی از مسئله می باشد. که در آن هدف، معیارها و گزینه ها نمایش داده شوند، سطح 1 در سلسله مراتب هدف را نشان می‌دهد که همان مکان بهینه می‌باشد، در سطح دوم معیارها و در سطح سوم گزینه‌های مورد بحث آورده می‌شوند. در فرایند تحلیل سلسله مراتبی عناصر هر سطح نسبت به عنصر مربوطه خود در سطح بالاتر به صورت زوجی مقایسه شده و وزن آنها محاسبه می گردد. این وزنها را وزن نسبی می نامند. سپس با تلفیق وزنهای نسبی، وزن نهایی هر گزینه مشخص می‌گردد که آن را وزن مطلق می‌نامیم(قدسی پور1387).


[1]. Consistency Ratio

[2] . Consistency Index

/ 0 نظر / 7 بازدید